|
مروري بر نمايشهاي بخش بينالملل جشنواره فجر
فرصتي براي ديدن خارجيها بر صحنه تئاتر
|
در طول سال، كمتر پيش ميآيد تا هنرمندان و علاقهمندان تئاتر كشور فرصت آن را بيابند تا به تماشاي آثار خارجي بنشينند. متاسفانه در چند دهه اخير، ارتباط هنرهاي نمايشي ايران با ديگر كشورها چندان گسترده و مستمر نبوده و به چند اجراي محدود ختم ميشده است.
از اين رو تماشاگران ايراني در هر دوره از جشنواره بينالمللي فجر، سعي ميكنند فرصت ديدن نمايشهاي خارجي بويژه آنهايي را كه در بخش مسابقه حضور دارند يا شناختهشده هستند از دست ندهند. امسال نيز خارجيها در 3 بخش مهمان، مسابقه و تئاتر ملل جشنواره فجر كه از جمعه، دوم بهمن آغاز ميشود، حضور دارند و ميتوانند نقش روزنهاي رو به هنرهاي نمايشي جهان را ايفا كنند و هنرمندان، كارشناسان، منتقدان و علاقهمندان ايراني را با گوشهاي از اين هنر ناب آشنا سازند.
پيش از آن كه به سراغ خريد بليت نمايشهاي خارجي جشنواره برويم، بد نيست نگاهي گذرا به فهرست اين آثار بيندازيم و اطلاعاتي درباره آنها كسب كنيم.
از آنجا كه بيشتر آثار ايراني حاضر در جشنواره تئاتر فجر، خارج از چارچوب اين رويداد هنري در قالب اجراهاي عمومي هم روي صحنه ميروند، هنرمندان، منتقدان، كارشناسان و دانشجويان هنرهاي نمايشي ترجيح ميدهند در روزهاي برپايي جشنواره، به تماشاي نمايشهاي خارجي بنشينند و فرصت آشنايي با نمايندگان تئاتر جهان را از دست ندهند. مهمترين مشكل بخش بينالملل جشنواره تئاتر فجر اين است كه همه آثار آن سطح كيفي و هنري مناسبي ندارند و تماشاي تعدادي از اين نمايشها متاسفانه چيزي جز وقت تلف كردن نيست. البته در اين ميان، آثار بسيار خوب و بحثبرانگيزي هم هر سال مهمان اين جشنواره 28 ساله هستند كه نديدن آنها را بايد يك فرصتسوزي به شمار آورد.
از آنجا كه تعداد زياد نمايشهاي جشنواره با وقت محدود برپايي آن تناسب ندارد، بايد چشمها را باز كرد و با دقت بيشتر دست به انتخاب زد تا بهترين ميوهها را از اين درخت بارور شده در دومين ماه زمستان چيد. مرور آثار ارائه شده در بخشهاي بينالملل جشنواره تئاتر فجر را از جايي شروع ميكنيم كه ميزبان گروههاي كمترحرفهاي است و بيشتر نمايشهاي حاضر در آن به واسطه دليلها و ضرورتهاي غيرهنري به ايران دعوت شدهاند.
مشدي عباد در ميان آثار خارجي
بخش تئاتر ملل جشنواره فجر، چند سالي است به پاي ثابت اين رويداد تبديل شده و در هر دوره براي گروهي از كشورها تعريف ميشود. امسال در اين بخش از جشنواره، كشورهاي عضو سازمان همكاري منطقهاي اكو و آمريكاي لاتين حاضر هستند كه به دليل افتراقهاي فرهنگي و منطقهاي، از تنوع بيشتري نسبت به سالهاي گذشته برخوردارند. اين اختلاف در مورد سطح هنري و فني گروههاي ناشناخته اين كشورها نيز صدق ميكند كه مهمترين ضعف اين بخش از جشنواره نيز هست.
«جنت سليمآوا» يك گروه دستچندم از كشور آذربايجان است كه طي چند سال گذشته با چند نمايش ضعيف و كمارزش كمدي به كشورمان آمد و رفت داشته است. سليمآوا امسال هم در بخش تئاتر ملل با نمايش «مشديعباد» كه در دهههاي 20 تا 40 خورشيدي در كشور خودمان بارها روي صحنه رفته به جشنواره فجر ميآيد.
از همين حالا ميتوان پيشبيني كرد كه نمايش گروه آذربايجاني مثل سال گذشته چقدر مورد استقبال تماشاگران قرار ميگيرد! جالب اين كه سليمآوا امسال كمدياش را در تالار وحدت اجرا ميكند. آذربايجانيها كه تئاترشان حتي از برخي شهرستانهاي كشور ما هم ضعيفتر است، بخشي از كيفيت آثار بينالملل جشنواره فجر را تحت تاثير قرار ميدهند اما به هر حال باعث افزايش تعداد كشورهاي مهمان ميشوند. با اين حال از همين كشورهاي عضو اكو، گروههاي نمايشياي هستند كه امتحان خوبي در گذشته پس دادهاند. براي مثال سلطان عثمانف، پارسال با نمايش خوب و تحسينبرانگيز «رستم و سهراب» اجرايي متفاوت و خاص را از داستان معروف شاهنامه به تهران آورد و اتفاقا به عنوان نمايش برگزيده جشنواره بينالمللي فجر هم انتخاب شد. تاجيكهاي گروه عثمانف امسال با نمايش «روز درازتر از عصر» مهمان بخش ملل جشنواره هستند و اميدواريم بتوانند خاطره نمايش خوب قبليشان را كه در تهران به اجراي عموم درآمد، امسال هم تكرار كنند.
از آن سر دنيا
اما بخش تئاتر ملل جشنواره تئاتر فجر امسال چند مهمان ناآشنا از آن سر دنيا دارد كه شايد براي علاقهمندان تئاتر ما تماشاي آثاري از كشورهاي برزيل و كلمبيا در اين بخش جالب باشد. نمايش «تقريبا هيچ» به كارگرداني لوئيز آندره از برزيل حتي اگر با بدبينانهترين نگاه هم ديده شود منجر به آشنايي تماشاگران با تئاتر كشورهاي آمريكاي لاتين ميشود و به هر حال از همين حالا كنجكاويبرانگيز است و اميدواريم توقعمان را در نتيجه ناآشنا بودن آن برآورده سازد.
«هفت عليه تب» به كارگرداني آلوارو آركوس هم به همان اندازه ميتواند برايمان جذاب و ديدني باشد. نمايشي از كشور كلمبيا كه برخي از شاخصهها و ويژگيهاي تئاتر آمريكاي لاتين را هم برايمان به ارمغان خواهد آورد؛ تركيبي از حركات نمايشي و شايد موسيقي خاص نمايشي و حتي تحرك دروني كه خاص تئاترهاي اين منطقه است. در همين بخش مميتاف از كشور قزاقستان نمايش «قرهگوز» را كه احتمالا ميبايست يك نمايش عروسكي باشد به جشنواره تئاتر فجر ميآورد. تئاتر قزاقستان، مثل ديگر كشورهاي تازهاستقلاليافته منطقه، تحتتاثير هنر روسيه است و بايد منتظر ماند و ديد آيا توانستهاند خصلتهاي تئاتري بومي خود را نيز با ميراث بهجا مانده از اتحاد جماهير شوروي تركيب كرده باشند؟
اما امسال كشور تركيه نيز با جلال مردنيز در اين بخش از جشنواره حضور دارد. اين هنرمند نمايشي با عنوان گليگمش را به تهران ميآورد كه پيشبيني ميشود اقتباس و برداشتي از حماسه تاريخي و معروف آشوري به همين نام باشد كه مربوط به حوادث دوران پادشاهي اروك در بابل و آشور است. از آنجا كه ظاهرا تركيه حماسه گليگمش را نيز همچون مثنوي و مولانا از خود ميداند، اجراي اين اثر را بايد در همين راستا ارزيابي كرد.
كشورهاي صاحب تئاتر
دومين بخشي كه در بيست و هشتمين جشنواره تئاتر فجر نمايشهاي غيرايراني را در خود جاي داده بخش مهمان بينالملل است. شايد همينكه اين آثار در بخش مسابقه حضور ندارند، خود جاي سوال داشته باشد. چه تفاوتي ميان آثار بخش مهمان و بخش مسابقه بينالملل هست؟ پاسخ هرچه باشد خوب ميدانيم كه حساسيت و كنجكاوي تماشاگران حتما در مورد آثار بخش مسابقه بيشتر خواهد بود. با اين حال نبايد آثار اين بخش را از دست داد، چرا كه از كشورهاي صاحب تئاتر دنيا مهمان جشنواره شدهاند.
در جشنواره تئاتر فجر بهتر است شاهد 5 نمايش درخشان خارجي باشيم تا 20 نمايش كه بسياري از آنها كيفيت مناسبي ندارندنخستين كاري كه در بخش مهمان بينالملل اجرا ميشود «و خدا گفت» به كارگرداني لورا سيديرو پولو از كشور صاحبتئاتر، دستكم از نوع كلاسيك آن، يونان است. سيديرو پولو نمايشاش را كه تماشاگر را با عنوانش به دوران خدايان پرشمار يونان باستان ميبرد 4 و 5 بهمن در تماشاخانه سنگلج اجرا ميكند. اگرچه تمركز و تراكم جمعيت تماشاگران در روزهاي جشنواره بيشتر متوجه تئاترشهر است، اما بعيد نيست كه يكشبه سنگلج هم مهمانهاي زيادي داشته باشد.
«مينيونه» به كارگرداني آنا شيشكينا از كشور روسيه هم در 3 نوبت از 5 تا 7 بهمنماه در تالار هنر اجرا ميشود. با توجه به انتخاب تالار هنر توقع داريم كه نمايش روسها عروسكي يا ويژه گروه كودك و نوجوان باشد. به هر حال تئاتر روسيه آنقدر در ميان تماشاگران ايراني محبوبيت و نفوذ دارد كه تالار هنر در آن 3 روز آكنده از جمعيت شود.
تئاتر چين با همه جذابيتها و زيباييهايي كه درباره آن شنيدهايم برايمان زياد هم آشنا نيست. تالار وحدت روزهاي 6 و 7 بهمن نمايشي از اين كشور را با عنوان «همسر تحت كنترل» و با كارگرداني يان وي به روي صحنهاش جا ميدهد. تالار وحدت آنقدر بزرگ هست و در بالكنهايش هم آنقدر صندلي دارد كه هيچ كس تماشاي تئاتر چينيها را به اين راحتيها از دست ندهد. اما مهمان ديگر بخش مهمان بينالملل، نمايش تسولاك مليك گالمتيان از كشور ارمنستان است.
ارمنيها پس از چند سال وقفه دوباره به تهران ميآيند تا نمايش «رنگها» را در روز نهم بهمنماه در تالار سايه به روي صحنه ببرند. آخرين حضور آنان در ايران به سالها پيش و اجراي نمايش «شازده كوچولو» در جشنواره تئاتر عروسكي برميگردد كه مورد استقبال هم قرار گرفت.
خارجيها در كورس رقابت با ايرانيها
هرگاه عنوان مسابقه از يك رويداد گروهي حذف شود و رقابت جاي خود را به حس آرامتري بدهد، هيجان و شور و حال هم از آن حذف ميشود. اما خارجيها امسال در كنار چند نمايش ايراني رقابت در تئاتر فجر را تجربه ميكنند.
امسال اولين نمايش مسابقهاي بينالملل، تنها كار مشترك خارجي ايراني است كه از 4 سال پيش توليد آن به پيشنهاد مركز هنرهاي نمايشي كليد خورده است. امسال اشتفان وايلند آلماني نمايش «آخرين پر سيمرغ» را كه براساس داستانهاي شاهنامه توليد شده است، با حضور بازيگراني چون پرويز پورحسيني، مائده طهماسبي، هدايت هاشمي و نگار عابدي در تالار اصلي به روي صحنه ميبرد. البته چند روز پيش از جشنواره، اجراي عمومي اين نمايش در تالار اصلي شروع شد و آخرين اجراي آن همزمان با اولين روز جشنواره تئاتر فجر خواهد بود.
در بخش مسابقه بينالملل، لهستان با 3 نمايش پيشتاز است. كساني كه خاطره تماشاي نمايشهاي خياباني پرسروصدا و موفق لهستانيها در سالهاي گذشته در پاركينگ تالار وحدت را تجربه كردهاند، امسال هم ميتوانند براي ديدن «عطر زمان» با كارگرداني يوژي زون از هفتم تا دهم بهمنماه به پاركينگ تالار وحدت مراجعه كنند. اما پيش از «عطر زمان» لهستانيها با يوزف ماركوكي و نمايش «بابل» او ميزبان تماشاگران در تالار شماره 2 تماشاخانه ايرانشهر خواهند بود. همچنان كه تجربه چند سال گذشته نشان ميدهد، نمايشهاي لهستاني ميتوانند از بهترينها و پرتماشاگرترينهاي جشنواره باشند. بابل 5، 6 و 7 بهمن به روي صحنه ميرود.
«ميز» هم يك كار گروهي است كه هنرمنداني از كشور لهستان آن را در آخرين روز جشنواره در تالار شماره 2 تماشاخانه ايرانشهر براي تئاتردوستان ايراني اجرا ميكنند.
بعد از لهستان، ايتالياييها با 2 نمايش سهم بيشتري نسبت به ساير كشورها در تئاتر فجر دارند. دكتر فرانكشتاين، 6 و 7 بهمن با كارگرداني سالواتوره تراماچره و فابريزيو پوگليزه در تالار چهارسو اجرا ميشود.
دومين نمايش ايتالياييها را فرانچسكو گاندي و داويد ونتوريني با عنوان «پروانهها» در سومين روز جشنواره در تالار شماره 2 تماشاخانه ايرانشهر اجرا ميكنند. با اين حساب، تماشاخانه ايرانشهر امسال ميزبان بيشترين تعداد نمايشهاي خارجي جشنواره خواهد بود. بنابراين اگر ميخواهيد نمايشهاي بينالمللي جشنواره بيست و هشتم را ببينيد، از همين حالا بايد نشاني اين تماشاخانه تازهتاسيس را در كنار خانه هنرمندان روي نقشهتان علامت بزنيد.
باز هم به اروپاي شرقي برگرديم؛ به كشور نظريهپردازهاي تئاتر كه همان جمهوري چك است. آنها امسال يك مهمان تئاتري با عنوان «فائتو ميستريا» در تهران دارند كه 4 تا 6 بهمن در پاركينگ تالار وحدت اجرا خواهد شد. اما تالار اصلي كه قبلا ميزبان آثار بيشتري از غيرايرانيها بود، امسال بعد از آلمانها، صحنهاش را در ششمين و هفتمين روز جشنواره در اختيار آندره پينياي سوئيسي و نمايش «پازي» قرار ميدهد.
آخرين نمايش بخش مسابقه بينالملل نيز به كشور كره جنوبي اختصاص داده شده است. نمايش كرهايها با عنوان «من، يك، هركس» به نويسندگي و كارگرداني تونگ هيكيم از 8 تا 10 بهمن در تالار وحدت اجرا ميشود.
بنابر آنچه آمد، آمار نمايشهاي غيرايراني جشنواره تئاتر فجر در بيست و هشتمين دوره، دستكم روي كاغذ، فهرست قابل قبول و دهانپركني است؛ 20 نمايش از 17 كشور كه در ميان آنها از «مشديعباد» آذربايجاني تا «مفتش بزرگ» انگليسي فرانسوي را ميتوان مشاهده كرد. در ميان كشورهاي دعوت شده به جشنواره امسال، از آمريكاي لاتين تا غرب و شرق اروپا و شرق و غرب آسيا را ميتوان ديد، اما ايكاش كمارزشها و كوچكها حذف ميشدند و مهمترها و بزرگترها بيشتر اهميت پيدا ميكردند.
بهتر است در هر دوره از جشنواره شاهد 5 نمايش خوب و درخشان باشيم تا 20 نمايش كه بسياري از آنها كيفيت مناسبي ندارند.
باور كنيد اين جوري چيزي از بينالمللي بودن جشنواره كم نميشود.
مهدي نصيري-جام جم آنلاين
 |  |
|
اخبار مرتبط
|
